رشيد الدين فضل الله همدانى

پيشگفتار 53

جامع التواريخ ( تاريخ هند و سند و كشمير ) ( فارسى )

بنيانگذار كشور كشمير آغاز مىشود . مهم‌ترين اين حكّام لليتاديتى است كه قبلا از او نام برده شد ، كسى كه لقب اسكندر كبير يعنى ذو القرنين را به او داده‌اند . با اين داده‌ها كمالاشرى از آنچه قبلا از كتب تاريخ كشمير شناخته شده بود فراتر نمىرود . به خصوص از تاريخ عظيم پادشاهى راجتره نجنى « 1 » كلهنا ( Kalhana ) و ادامهء آن پيشتر نمىرود . اما آنچه بيش از همه آن را از همهء اين تاريخ‌ها متمايز مىكند ، جزييّاتى است كه دربارهء كشمير در دورهء مغول ذكر مىشود . فقط در اينجا مطّلع مىشويم كه اين سرزمين در همان زمان پادشاه راجدوس ( 1235 - 1212 ) توسّط مغولان فتح مىشود ، و پس از آن تا آغاز قرن 14 ميلادى زير دست هم آنان باقى مىماند « 2 » . چنين توصيف مشروحى از يك « آيين كفرآميز » و زندگى بانى آن در چارچوب آثار مكتوب اسلامى به خودى خود يك امر عجيب نادر است ، اين امر تازه در مورد فهرستى از كتب بودايى كه فقط در بخشى از يك روايت عربى تاريخ هند از سال 15 / 1314 باقى مانده است ، مصداق بيشترى دارد . ديگر ترديدى نيست كه اين فهرست كتاب به خود كمالاشرى بازمىگردد . اگر اين فهرست در هيچيك از نسخ مختلف فارسى يافت نشود ، اين نكته مىتواند دليلى محكم براى تقدّم تحرير عربى تاريخ هند باشد « 3 » . بر خلاف ديدگاه‌هاى مهايانايى عمدتا رايج در هند ، آنگونه كه در « زندگى و مكتب ساكيامونى » ديده مىشود ، فهرست مجمل مطالب اين كتابها جهت‌گيرى كاملا متفاوتى را نشان مىدهد . آنها آشكارا بر تعاليم « مكتب سرزمين خوشبختى » دلالت دارد كه در شرق دور رواج داشت و برطبق آن آميتابور خان يعنى آميتابها ، بوداى شكوه بيكران ، يا آميتايوس ، بودا با طول عمر بىپايان ، برسوكهاوتى يعنى بهشت غرب فرمانروايى مىكند ، و نيز

--> ( 1 ) . مقايسه شود با : Jahn , RI , LXXXVII , A . 1 ( 2 ) . مقايسه شود با : Jahn . RI , LXXXVII - XCI ( 3 ) . مقايسه شود با : A . 5 از نسخ خطى .